Dit was EUROPALIA ESPAÑA

Met Francisco de Goya als vertrekpunt en inspiratiebron belichtte dit festival de culturele rijkdom van Spanje in de beeldende kunst, architectuur, theater, dans, muziek, performance, film en literatuur, met zowel bekende als minder bekende namen. De artistieke teams van beide landen kozen bewust voor artiesten van verschillende generaties, die niet alleen uit grote steden als Madrid en Barcelona kwamen, maar ook uit alle uithoeken van Spanje.

Veertig jaar na de eerste editie was EUROPALIA ESPAÑA een ideale aanleiding om zich te richten op de veranderingen die de Spaanse samenleving heeft doorgemaakt sinds het begin van de democratie en het lidmaatschap van de Europese Unie in 1986, en om de artistieke creatie van de afgelopen vier decennia te belichten.

GOYA: EEN CENTRALE FIGUUR

Het festival startte met de hoofdtentoonstelling Luz y sombra. Goya en het Spaanse Realisme in Bozar (Brussel), die liep van 8 oktober 2025 tot 11 januari 2026. De tentoonstelling was opgebouwd rond een van de grootmeesters van de Spaanse kunst, wiens moderne gevoeligheid vandaag nog actueler is dan ooit. Goya (1746-1828) staat bekend om zijn indrukwekkende portretten en kleurrijke volkstaferelen. Zijn oeuvre wordt tegelijkertijd gekenmerkt door maatschappijkritische beelden, waaronder aanklachten tegen oorlog en de algemene misstanden van zijn tijd.

De tentoonstelling nodigde uit tot reflectie over het werk van Goya vanuit een hedendaags perspectief. Goya en het ‘Goyaanse’, met alle connotaties van licht en schaduw, zijn sinds de 19e eeuw in de westerse verbeelding ingeburgerd geraakt als modellen, stereotypen van het authentiek Spaanse. Deze tentoonstelling verwierp ze niet, maar gebruikte deze clichés als springplank en probeerde de vorm en de referenties van enkele van hun basispatronen te identificeren als een manier om ‘Spaansheid’ te begrijpen.

Goya leefde in een tijd van crisis, transformatie en paradigmaverschuivingen, met alle onzekerheden en mogelijkheden van dien - misschien wel een tijd die lijkt op de onze. Hij legde het heden vast, weerspiegelde zijn tijd en creëerde een spiegel waarin wij onszelf blijven zien, ook al zijn onze tijden anders.

De tentoonstelling bracht Goya’s schilderijen, tekeningen en gravures samen met werken van zijn tijdgenoten en van kunstenaars van volgende generaties (José Gutiérrez Solana, Pablo Picasso, Antonio Saura onder anderen). Daarnaast hielpen nieuwe multidisciplinaire creaties om de relevantie van Goya’s oeuvre vandaag de dag aan te tonen. Het ensemble van 250 werken verkende Goya’s nalatenschap en de betekenis van zijn oeuvre in de beeldvorming van Spanje.

CENTRALE THEMA’S: CAPRICHOS, DISPARATES EN DESASTRES DE LA GUERRA

Caprichos, Disparates en Desastres de la Guerra (Grillen, Waanzinnigheden, Oorlogsrampen) zijn de titels van drie gravurereeksen en drie termen die de kritische en visionaire geest van Goya weerspiegelen, die allemaal het EUROPALIA ESPAÑA programma als geheel hebben geïnspireerd en het mogelijk hebben gemaakt om het verleden met het heden en het lokale met het globale te verbinden. De series zijn inspiratiebronnen om het heden te bekijken en hedendaagse thema’s te verkennen. Hoe zouden Goya’s Caprichos, Desastres de la Guerra of Disparates zich vandaag manifesteren? Wat zijn onze grillen, waanzinnigheden, onze rampen? De thema’s doorkruisten het multidisciplinaire festival dat plaatsvond over heel België, in 14 steden bij 71 artistieke partners en in de openbare ruimte. In totaal bereikte het festival meer dan 648.000 bezoekers.

Die bezoekers (her)ontdekten gevestigde artiesten van oudere generaties, zoals Juan Dominguez, Cuqui, Maria Jerez, La Ribot, Mal Pelo en Esther Ferrer, maar ook jongere talenten zoals Nuria Guiu, Las Huecas, Elena Medel en La Chachi. Sommigen gingen een dialoog aan met artiesten uit België of andere landen om nieuwe werken te creëren, zoals Suso Saiz met Echo Collective. Maar ook de vier Spaanse dansers en muzikanten in het EUROPALIA format Pick-Up Club (in coproductie met Charleroi danse) die een blind date hadden met vier dansers en muzikanten die in België wonen. Of beeldend kunstenaar Sara Garcìa Fernandez en het muzikale duo Tarta Relena die samen met de Belgische sopraan Lore Binon het format Rituales voor deze editie vormgaven.

Het festival presenteerde bekende namen zoals het barokmuziekensemble Cantoría, theatermaakster Angélica Liddell, pianist Javier Perianes, filmmaker Albert Serra, danser Israel Galvan en designicoon Patricia Urquiola (CID, Hornu), maar ook bewust minder bekende namen, vooral in België, zoals filmmaker/designer Iván Zulueta en kunstenaars Marta Azparren, Esperanza Collado en Elsa Paricio.

Samen vertegenwoordigen de artiesten een veelzijdig Spanje en een veelzijdige wereld, die EUROPALIA verbond met een divers publiek, in samenwerking met een rijk netwerk van partners.

“EUROPALIA ESPAÑA bood een unieke kans om diep in te gaan op het culturele en artistieke erfgoed van Spanje en tegelijkertijd na te denken over hedendaagse, mondiale kwesties door de lens van het werk van Goya. Door historische verhalen te verweven met hedendaagse artistieke uitingen, nodigde het festival het publiek uit om de complexiteit van identiteit, gemeenschap en democratie in Spanje en daarbuiten te verkennen. Er ontstonden mooie verbindingen en dialogen, die ons begrip van het verleden verrijkten en hopelijk toekomstige generaties inspireren om het gesprek voort te zetten.”

— Maral Kekejian & Dirk Vermaelen, artistiek directeurs van EUROPALIA ESPAÑA

Dit programma werd mee-georganiseerd door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Europese Unie en Samenwerking van Spanje, via AECID, met de belangrijke medewerking van Acción Cultural Española (AC/E) en met de steun van het Instituto Cervantes, het Ministerie van Cultuur en het Commissariaat voor de viering van 50 jaar Vrijheid in Spanje, institutionele partners van dit evenement.